Afgelopen week mocht ik aan twee groepen 8 lessen geven over burgerschap en jeugdliteratuur. De komende weken houden we ons bezig met protestgedichten en kijken we ook naar voorbeelden uit de literatuur. In de eerste les keken we naar het verleden middels verhalen en dachten we na over de toekomst. Ik vroeg aan de leerlingen hoe onze wereld er over honderd jaar uit zou zien en de antwoorden waren zeer uiteenlopend. Eén leerling antwoordde dat alle grenzen over honderd jaar verdwenen zouden zijn en iedereen zich vrij zou mogen bewegen. Dat vond ik toch wel het meest hoopvolle antwoord dat ik die middag mocht horen. Een wereld zonder grenzen waarin iedereen vrij is te gaan en te staan waar hij of zij maar wil klinkt mij goed in de oren, maar blijft waarschijnlijk een utopie.
Ik moest weer denken aan dat antwoord toen ik het boek ‘Onderweg’ las. Een boek dat gaat over, zo staat op de voorkant, ‘migraties die de wereld veranderden’. Als lezer worden we duizenden jaren mee teruggenomen waarin de eerste migratiestromen op gang kwamen en reizen we met alle migranten mee tot het heden. Gedurende deze reis zie je hoe grenzen door de jaren heen steeds meer opkomen en hoe dat ervoor zorgt dat het begrip migratie, maar ook de migratie zelf een steeds rauwer wordend randje krijgt. Ik las het boek in één ruk uit, maar werd naarmate ik doorlas niet vrolijker van de ontwikkelingen binnen dit nog steeds zo actuele onderwerp.
Wat me wel vrolijk stemde? De prachtige illustraties van Aimée de Jongh die de migrantenverhalen zo mooi in beeld weet te brengen. Dat in combinatie met de persoonlijke verhalen die Tina de Gendt heeft opgetekend zorgt ervoor dat je het boek ingezogen wordt. Het is fijn dat naast die verhalen ook nog de feitelijke informatie wordt gegeven, waardoor je daadwerkelijk meer te weten komt over die specifieke migratiestroom waarover verteld wordt. De mix van illustraties, belevingen en informatie maken dit tot een veelzijdig werk dat niet weg te leggen valt.
Het boek werkt met diverse tijdlijnen die ieder een bepaalde periode behelzen. Je ziet door de tijd heen hoe de wereldbevolking groeit en hoe vrijheid wordt ingeperkt. Wellicht zijn er veel meer middelen om de wereld over te kunnen reizen dan vroeger, maar evengoed zijn er heel wat beperkingen om te kunnen gaan en staan waar je maar wilt. Het lezen ervan gaf me een beklemmend gevoel en tevens een gevoel van schaamte: onze wereld is verworden tot een plek waar grenzen en macht belangrijker zijn dan mensen. En ook: heel veel ‘gewone’ mensen lijden onder die verschrikkelijke zucht naar macht van een heel kleine groep ‘leiders’.
Mooi vind ik het onderwegboekje dat ongeveer in het midden van het boek geplaatst is met nog meer informatie over het begrip migratie en de gevolgen ervan én een lijst met bekende migranten. Een in het oog springend detail vind ik dan weer de getekende half verdwenen prijssticker aan de achterkant van het onderwegboekje. Het is die nauwgezette werkwijze die telkens terugkeert in het boek en die dit boek zo mooi en rijk maakt.
Aimée de Jongh en Tina de Gendt hebben met dit boek een urgent onderwerp een plek gegeven op een toegankelijke manier en dat vind ik prachtig.
Schrijver: Tina de Gendt
Illustrator: Aimée de Jongh
Uitgeverij: Lannoo